Jongeren keren de kunst niet de rug toe, maar musea maken het hen niet altijd gemakkelijk om er een band mee op te bouwen. Wat is er dan nodig om een nieuwe generatie naar de musea te trekken?

De afgelopen jaren hebben de Fronteer-strategen Lieke Schneijdenberg en Tim Ramsche met jongeren uit heel Nederland gesproken over kunst, musea en wat een culturele ervaring voor hen de moeite waard maakt. Hun bevindingen hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van nieuwe benaderingen voor museumprogramma’s, waaronder ‘Rijksmuseum After Hours’.

Voor veel jongeren kunnen musea aanvoelen als plekken waar je dingen hoort te weten. Waar je een mening moet hebben. Waar je moet begrijpen waar je naar kijkt. Gezien de enorme collecties, dure toegangskaartjes, vroege sluitingstijden en een hele reeks ongeschreven regels, is het begrijpelijk dat sommigen het gevoel hebben dat musea niet echt iets voor hen zijn. Maar het probleem ligt niet bij de klassieke kunst zelf, maar bij de manier waarop we mensen uitnodigen om ermee in aanraking te komen.

Meer dan alleen het label ‘museum’

Kunst heeft altijd iets te zeggen gehad over de wereld waarin we leven. Een 17e-eeuws portret is bijvoorbeeld niet alleen maar een schilderij van iemand die honderden jaren geleden leefde. Het is een verhaal over identiteit, status en de manier waarop we ervoor kiezen onszelf te presenteren. Historische kunstwerken kunnen aanleiding geven tot gesprekken over liefde, seksualiteit, macht en erbij horen. De thema’s zijn tijdloos; het is de manier waarop we ze tot leven brengen die het echte verschil maakt.

Niet voor alles is een app nodig

Als het gaat om het aantrekken van jongvolwassenen, wordt digitale innovatie vaak gezien als de voor de hand liggende oplossing. Meer schermen, meer interactieve technologie, meer apps. BMaar dat is niet per se wat jongeren willen. Sterker nog, veel van de mensen met wie we spraken, zeiden dat ze liever minder tijd op hun telefoon zouden doorbrengen, niet meer. Wat ze zoeken is iets veel menselijkers, zoals betekenisvolle ontmoetingen, interessante gesprekken, verhalen die hen bijblijven en kansen om de wereld – en elkaar – in een ander licht te zien.

Het museum als derde ruimte

Wat als musea plekken zouden worden waar je gewoon wat tijd kunt doorbrengen, in plaats van bestemmingen waarvoor je een bezoek moet plannen? Dat is het idee achter het museum als een derde ruimte: ergens tussen thuis en werk of studie in, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, op ontdekkingstocht kunnen gaan en zich deel van iets kunnen voelen. Een plek waar je even een uurtje langs kunt gaan, aan een workshop kunt deelnemen, een evenement kunt bijwonen of gewoon een kopje koffie kunt drinken.

De ticketprijzen kunnen natuurlijk nog steeds een drempel vormen, maar de meeste musea beschikken al over tal van ruimtes waarvoor geen toegangsprijs wordt gevraagd, van cafés en tuinen tot binnenplaatsen en winkels. Er liggen kansen om daar veel beter gebruik van te maken.

Een museum hoeft geen nachtclub te worden

Er is een tijd en een plaats voor een goed feest, maar de muziek harder zetten is niet per se de manier om een jonger publiek voor zich te winnen. Jongeren die nieuwsgierig zijn naar kunst, willen de kunst zelf beleven. Muziek en evenementen kunnen een extra dimensie toevoegen, maar mogen niet de hoofdattractie worden. De echte kans ligt in het benutten van de sterke punten van een museum. Generatie Z is op zoek naar diepgang, ontdekkingen en ervaringen die de moeite waard zijn. Soms kan een creatieve workshop of een gesprek over één enkel kunstwerk veel meer bieden dan een avondje uit.

In samenwerking met de volgende generatie

Als je wilt weten wat jongeren van musea verwachten, is er een vrij eenvoudige manier om daarmee te beginnen: vraag het ze gewoon. Nog beter: betrek ze bij het vormgeven van de ervaring. Jeugdadviesraden en co-creatiesessies zijn niet alleen nuttige onderzoeksinstrumenten. Ze geven jongeren daadwerkelijk inspraak in wat er gebeurt, helpen een gevoel van betrokkenheid op te bouwen en zorgen voor een gemeenschap van mensen die anderen willen meenemen in het proces. De uitdaging ligt niet zozeer in het vermakelijker maken van kunst voor jongeren, maar in het vinden van nieuwe manieren om kunst voor hen relevant te maken. De verhalen zijn er al. Het gaat erom ze open te stellen voor nieuwe perspectieven.

Inzichten in de praktijk brengen in het Rijksmuseum

Voor het Rijksmuseum hebben we samen met de jongerenraad van het museum en andere jongeren gewerkt om deze inzichten om te zetten in ideeën voor het programma-aanbod. Samen hebben we onderzocht welke verhalen, thema’s en formats het museum relevanter en uitnodigender zouden maken voor een nieuwe generatie. Hun inbreng heeft bijgedragen aan initiatieven zoals Rijksmuseum After Hours, waardoor jongeren nieuwe mogelijkheden hebben gekregen om op hun eigen manier met kunst in aanraking te komen. En misschien is dat wel de grootste verandering van allemaal. In plaats van te vragen: “Hoe krijgen we meer jongeren naar musea?”, zouden we ons moeten afvragen: “Hoe kunnen we een museum creëren waarvan jongeren het gevoel hebben dat het ook van hen is?”